Yapay-Zeka.Org
   [ Ana Sayfa ]   [ Ansiklopedi ]   [ Kitaplar ]   [ Makaleler ]   [ Dosya Arşivi ]   [ Sık Sorulanlar ]   [ Giriş ]   [ Üye ol ]  
Sitede Ara
Web'de Ara
"Her ağacın kurdu özünden olur." Pir Sultan Abdal
Destekliyoruz:


[Yapay Zeka Ansiklopedisi :: Bu sayfa]  

Zeki Etmenler (Intelligent Agents)

Zeki etmenler (bazı kaynaklarda "Akıllı Ajanlar" veya "Zeki Vekiller" olarak da geçmektedir) kavram olarak, bilgisayar bilimlerine, felsefe, biyoloji ve ekonomi alanındaki çalışmalardan sonra girmiştir. Bu alanlardaki anlamı ve kullanımı, genellikle herhangi bir işin farklı bir vekil tarafından yürütülmesi olarak anlaşılabilir.

Özellikle 90'lı yılların ikinci yarısından itibaren, esasen bilgisayar bilimleri içinde bir alt disiplin olan yapay zeka çalışmaları alanında yer alan "akıllı ajan" yazılım çalışmaları yeni bir ivme kazanmıştır.

Kuşkusuz bu ivmenin büyük ölçüde Internet adını verdiğimiz yerküre üzerindeki en geniş ölçekli TCP/IP ağının ve sözkonusu ağ üzerindeki faaliyetlerin akademik bir çerçeveden iş yaşamına ve günlük yaşamın diğer alanlarına yine aynı yıllarda yayılması ile ilgili olduğu ortadadır.

Akademik çerçevede artarak ilerleyen çalışmaların, yukarıda da belirtildiği gibi Internet'in yaygınlaşması ile birlikte yeni bir evreye girdiği söylenebilir. 1994 yılında yayınlanan 2 klasik makale [Maes,1994] ve [Norman,1994], ve ayrıca 1995 yılından itibaren her yıl düzenli olarak toplanan ICMAS (International Conference on Multi-Agent Systems) ve PAAM (International conference on the Practical Application of Intelligent Agents and Multi-Agent Technology) konferansları akıllı ajanlar alanında da belli bir bilimsel doygunluğa ulaşılıp, uygulama dünyasına geçilmesi için önemli temelleri teşkil etmişlerdir.

Bilgisayar bilimlerin açısından zeki kelimesi, bir vekilin herhangi bir işlemi belirli inisiyatifler kullanarak yerine getirmesidir. Örneğin zeki olmayan bir vekil, her adımda ve her işlemde kullanıcıya bir şeyler sorarken, zeki vekilde daha çok otonom bir yapıdan (autonomous) bahsedilebilir.

Bu anlamda her zeki vekilin (intelligent agent) , çalıştığı ortam ile iletişimini sağladığı ve bu iletişim üzerinde karar verdiği bir mekanizması vardır denilebilir.

Günümüze kadarki çalışmalarda akıllı ajan teknolojilerinin 2 temel yönde geliştikleri gözlemlenmektedir [Nwana,1999] :

  • Otonom bilgi ajanları/arabirimleri
  • Çok-ajanlı sistemler
  • İlk grupta, önceden tanımlanmış bir dizi işlevi kullanıcı müdahalesi olmaksızın yerine getirmek üzere tasarlanan ajanlar yer almaktadır. Bu ajanların işlevi, temelde insan üzerindeki iş ve bilgi yükünün azaltılmasıdır. İş yükünün azaltılması kolay anlaşılabilmekle birlikte, bilginin yük haline gelmesi ilk anda algılanması zor bir konu olabilir. Bilgi sağlayan teknolojilerdeki, gerek donanımsal gerek yazılımsal araç ve altyapılardaki gelişmeler, kullanıcı yönüne doğru büyük, hazmedilmesi zor bir bilgi akışına neden olmuş, yaygın bir benzetme ile kullanıcılar yangın hortumundan su içmeye çalışır hale gelmişlerdir. İşte otonom bilgi ajanlarından beklenen önemli bir katkı bu yükün filtrelenerek azaltılması, kullanıcının ham veri yerine daha çok işlenmiş bilgi ile karşı karşıya bırakılmasıdır.

    Bu tür ajan yazılımlarına örnek olarak bazı işletim sitemlerinde ya da kelime işlem, tablolama vb. tür programlarda bulunan ve kullanıcı hareketlerini elemanter olarak izleyerek kısa yollar yaratan ya da dizi işlemleri kaydederek yinelemeli kullanımını sağlayan "kişisel yardımcı yazılımlar"ını verebiliriz. Daha karmaşık bir örnek de, web üzerinde gezinen kullanıcısını bir süre izleyip tercih profilini oluşturan ve bu profile göre, örneğin, arka plan işlevi olarak "akıllı ajan" sözcük dizisi için kendi kullanıcısının tecihlerine uygun Almanca akademik kaynaklarda dergi makalesi ağırlıklı olarak tarama yapan bir ajan yazılımı olabilir.

    İkinci grupta yer alan yazılımlarda daha çok kullanıcı tarafı ile sınırlı kalmayıp, her biri bir taraf adına hareket etmekle birlikte, etkileşimli bir şekilde bir süreç içinde yer alan bir grup ajandan söz edilebilir. Örneklemek gerekirse, kullanıcı adına bir seyahat rezervasyonu yapılması işi, ilgili her taraftan ajanlar ile kullanıcı ajanının etkileşimli hareketleri ile gerçekleştrilmeye çalışılmaktadır. Kişisel ajan, otel rezervasyon ajanı, uçak ve kiralık araç rezervasyon ajanı ve hatta ilgili kamusal otorite ajanları ya da meteoroloji ajanı gibi, rezervasyon sürecinde yer alan değişik tarafları temsil eden ajanların ortak etkileşimli ve önceden belirlenmiş ya da giderek gelişen karmaşık kurallar dizisi çerçevesinde rezervasyon sürecini sonuçlandırmaya yönelik çalışmaları sözkonusudur.

    Her iki gruptaki ajan teknolojilerini 4 temel özelliği vardır : İletişim, dönüşüm, otomatizasyon ve akıllı davranışlar. Sözkonusu özelliklerin yorumu, 2. ve 3. bölümlerde bilBot® bağlamında detaylandırılacaktır.

    Kaynaklar

  • Şadi Evren ŞEKER, http://www.bilgisayarkavramlari.com/2010/02/15/zeki-vekiller-akilli-ajanlar-intelligent-agents-zeki-etmenler/
  • http://www.godoro.com/divisions/ehil/mecmua/Magazines/Articles/txt/html/article_BilBot.html
  • Son değişme: 23.03.10 yazan
    Yapay-Zeka.org sayfalarında bulunan bilgi ve belgelerin, kaynak gösterilmek koşulu ile GÖBL çerçevesinde kullanılması serbesttir. XOOPS'a teşekkürler.