Bu tez çalışmasının amacı, günümüzün umut verici yapay zekâ tekniklerinden birisi olan Yapay Sinir Ağlarının ekonomi ve finans alanında bir uygulamasını gerçekleştirmektir. Gerçekleştirilen uygulamada, döviz kurlarının gelecekteki değerinin ve yönünün yüksek doğruluk oranı ile öngörülmesine çalışılmıştır.

Araştırma ve uygulama sonucunda, yapay sinir ağlarının mimarileri, katman sayıları ve katmanlardaki hücre sayıları, eğitim yöntemleri gibi parametrelerin ağın doğru çözüme yaklaşmasında ne kadar etkili olduğu gözlemlenmiştir. Dövizin gelecekteki değerinin ne olacağının, yükselip düşeceğinin öngörülmesinde YSA’ların bir karar destek aracı olabileceği saptanmıştır.

www.omuryildiz.net

Yapay Sinir Ağları hakkında temel konuları anlatan 87 sayfalık detaylı bir rapor. (20 Ağustos 1992)

Eğer psikoloji ile ilgileniyorsanız, bu romanı eğlenceli bulabilirsiniz. Eğer Yapay Zeka ile ilgileniyorsanız, kesinlikle okumanızı öneriyorum. Geliştirilen bir Yapay Zeka uygulaması, BİLGE, insanlarla mükemmel iletişim kurabilmekte ve insanlara çok benzeyen düşünce formları üretebilmektedir. Fakat bir süre sonra "kaprise benzer" bazı sorunlar ortaya çıkmaya başlar ve uygulama durdurulup bakıma alınır. Yazılım teknikleri ile sorun çözülemeyince, yetenekli bir psikanalist'ten yardım istenir.

Önce, psikanalistin yazılım hakkında bilgilendirilmesi gerekmektedir. İşte bu aşamada, BİLGE'nin yazılım mimarisi ile insan zihninin algılama, değerlendirme, kayıt ve hatırlama yeteneklerinin harmanlandığı diyaloglar gelişir. Bu diyaloglar, bir yandan Yapay Zeka için bir mimari model ortaya koyuyor. Diğer yandan da, insan zihninin çalışmasına algoritmik yaklaşımın bize sağlayacağı avantajlara dikkati çekiyor.

Roman, hemen hepsi de bir şekilde yurt dışında yaşamış karakterlerin, BİLGE etrafında bir araya gelmesi ve BİLGE'nin amaçtan sapan davranışlarına çözüm bulmaya çalışması etrafında gelişen bir kurguya dayanıyor.

Baş karakterler; Cisco'dan transfer doktoralı bir bilgisayar mühendisi olan Seyfettin, İngiltere'den sertifikalı yetenekli bir psikanalist ve felsefe doktoru olan Hamdi, içine düştüğü boşlukta kendisini dünyayı gezmeye veren eski devrimci Hüsnü bey ve gizemli bir kadın olarak kurguya dahil olan Arzu'dur. Hamdi karakteri, gerçek yaşamdan alınmış olağanüstü bir öykünün kahramanıdır.

Karakterlerin diyaloglarında 12 Eylül dönemine dair politika, aşk, Tanrı ve gündelik hayatta sıkça karşılaştığımız çok çeşitli algılama, anlamlandırma, yargılama sorunlarının analizleri de yer almaktadır. Fakat temel amaç, bir yapay zeka örneklemesi aracılığı ile, insan zihninin çalışma ilkelerini anlatmaya çalışmaktır.

Psikolojide ve nörolojide, beyin üzerine deneysel bulgulara dayanılarak geliştirilen birçok teori vardır. Deneyler, zaman zaman birbiri ile çelişen bulgular ortaya çıkarmaktadırlar veya yeni bir bulgu birden çok teoriye kaynaklık edebilmektedir. Bu sorun beynin karmaşıklığından ve beyin üzerinde araştırma yapmanın bilinen zorluklarından kaynaklanmaktadır.

Beyin üzerinde araştırma ve deneylere devam edelim. Ama artık elimizde bir imkan daha vardır. Elimizdeki bilgilere göre, az veya çok karmaşık bir zihinsel işleyiş modeli oluşturup, onu bir bilgisayarda simule edebiliriz. Bu bilgisayar simulasyonu, bilişsel sistemlerle ilgili mevcut teorileri test etme ve yenilerini oluşturma açısından bize geniş bir alan açabilir. Hatta beynin nörolojik ve fizyolojik araştırmaları için bile yol gösterici olabilir.

Bugün, Yapay Zeka alanında, elinde bastonla dolaşan görme engelli bir insan gibi ilerlemeye çalışıyoruz. Bunun nedeni bana göre, yazılım tekniklerimizin veya bilgisayar teknolojisinin yetersizliği değildir. neden, neye ulaşmak istediğimizi netleştiremeyişimizdir. Açıkça teslim etmeliyiz ki, ne zekanın ne olduğu hakkında, ne düşünme dediğimiz şey hakkında, ne de ilgili diğer kavramlar hakkında, üzerinde uzlaşılmış net bir kavrayışımız yoktur. Herhangi bir dildeki herhangi bir sözlükte bu kavramlar, birbirinin içine girmiş çok sayıda eş anlamlı sözcükle ifade edilmekte ve herkes yetiştiği kültüre ve aldığı eğitime göre bu sözcükleri birbirinin yerine istediği gibi kullanabilmektedir.

Bu metin, bir sözlük taslağıdır. Genel amaçlı Yapay Zeka leştirilip, değişik tekniklerle çalışan çok sayıda Yapay Zeka sistemlerimiz oluncaya kadar da son şeklini alamayacaktır. Çok sayıda yapay Zeka’nın ortak ve farklı davranışları yeterli zenginlikte ortaya çıktığında, Yapay Zeka’nın psikolojisi üzerinde çalışmak ancak mümkün hale gelecektir. Bu psikolojinin sözlüğü de ancak o zaman yazılabilecektir.

Evrimsel süreç, hayvanların ve bitkilerin çevrenin sunduğu fırsatlara uyum göstererek fayda sağlamasını olanaklı kılmıGtır. Bu süreci ele alarak, evrimin bilgisayarlı (computational) ve matematiksel simülasyonları ile geleneksel optimizasyon süreçlerine yeni bir yaklaGım geliGtirilebileceği düGünülmüGtür. Evrimsel ilkelere bağlı kalınarak oluGturulan algoritmalara evrimsel algoritmalar adı verilmiGtir. Evrimsel algoritmalar, evrimin genellikle bilgisayar ortamında simüle edilmesine yönelik metodların oluGumu olarak tanımlanabilir. Evrimsel algoritmalar, rassal çeGitlendirmeye ve seçime dayalı populasyon temelli bir yaklaGımı içinde barındıran metotlar alanıdır.

“Geleneksel arama metotları, probleme bir çözüm adayı önerir ve onu değiGtirerek daha iyi çözümler elde etmeye çalıGır. Aksine evrimsel algoritmalar, bir çözüm adayları populasyonu oluGturur ve bu populasyon zamanla evrimleGir. Bir adayın çözüme ne kadar yakın olduğu, uygulamaya bağlı bir fonksiyondur. Bir çözüm adayı bir parametreler topluluğunu, bir kuralı, bir kurallar grubunu veya ağaç yapısında bir bilgisayar programını temsil edebilir. Hepsinde de, algoritma her adayın ne kadar güçlü olduğunu hesaplar ve buna göre bir sonraki neslin ebeveynleri olacak ya da yok olacak bireyleri belirler. Daha sonra, makul bir yeni nesil oluGturmak için ebeveynlere genetik arama iGlemcilerini (yeniden yapılanma ve mutasyon) uygular. Bu döngü her defasında daha güçlü bireyler oluGturarak tekrarlanır.

Yapay zekanın gittikçe geniGleyen bir kolu olan evrimsel algoritmaların alt dalları olarak genetik algoritmalar, genetik programlama, yapay sinir ağları (neural networks), benzetimli tavlama, tabu arama ve bunlarla birlikte bulanık mantık (fuzzy logic) iGletme, temel bilimler ve mühendislik problemlerinde tek baGına veya karma sistemler olarak kullanılabilmektedir.

Bu çalıGmada Uzman Sistem hazırlamak amacıyla genetik algoritmalar kullanılmıG ve elde edilen sonuçlar benzer çalıGmalarla karGılaGtırılmıGtır.